North-Siam tiger-wasps, Vespa velutina variana Vecht, 1957 ต่อหัวเสือดอย ต่อหายากจากภาคเหนือ และภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทย รวมทั้งลาว และเวียดนามด้วย

        Genus Vespa Linnaeus, 1758 with 17 species described in the world, 11 species known from Thailand. Vespa velutina Lepeletier, 1836 is one of them. There are 12 subspecies known in this species. It is a variable species, with very different in colored patterns amongst the subspecies.        
       Vespa velutina variana Vecht, 1957, Zool. Verh., Leiden 34: 35 (key), 37, female – “North Siam . . . Doi Hua Mot, 3000’” (Leiden); also from elsewhere in Thailand; Laos; Vietnam. Head, vertex and frons yellowish to reddish brown, compound eyes dark brown to black. Pronotum dark brown, the sides and front of the thorax dark brown, the nearest to the head yellowish, posterior part of scutellum and behind yellowish. Abdomen dark brown at basal segments 1 and 2, with a narrow transverse line at the end of segment 1, a broader line at the end of segment 2, segment 3 and 4 yellowish with very narrow brown at the end of each segment and a triangular brown marking at mid-basal segment 3, some specimens at segment 4 as well, segment 5 dark brown or marked with yellow at mid-basal. Body length is about 15-22 mm. Be careful that any photo adapted from specimens from Java or Hong Kong are not related to the Thai subspecies. While I was taking photos of some moths in the early morning in September 2009 at Wiang Pa Pao, Chiang Rai. I was surprised that a hairy moth, Netrai speideli, has been taken away rapidly by a wasp as shown in the photos. Firstly I thought it was a Vespa binghami which is similar in yellowish head in contrasting with dark compound eyes. Although one behaviour of this tiger wasp acting as a nocturnal insect, but I also found some of them drinking water from the ground during the day in tha area.
         In 2004, Vespa velutina nigrithorax the Asian black thoracic hornet (occurring in Sikkim to S. China - probably Hong Kong and also Sumatra, Java, Sulawesi) was accidentally introduced into southern France with imported goods and it is now very present in south-western France where it destroys the bee’s colonies, its main food resource there. 
        ต่อหัวเสือดอย เป็นต่อหัวเสือชนิดหนึ่งที่อยู่ในสกุล Vespa ในโลกนี้มีจำแนกชนิดไว้แล้ว 17 ชนิด แต่มี 11 ชนิดที่รู้จักกันในประเทศไทย ต่อหัวเสือดอยชนิดย่อยที่พบในประเทศไทย คือชริดย่อย Vespa velutina variana ซึ่งเป็น 1 ใน 12 ชนิดย่อยที่พบจากทั่วโลกแต่ส่วนใหญ่อยู่ในเอเชีย ลักษณะภายนอกโดยเฉพาะสีแตกต่างจากต่อชนิดย่อยอื่นค่อนข้างมาก ต่อหัวเสือดอยยังมีรายงานว่าพบในลาว และเวียดนามด้วย ลักษณะส่วนหัวมีสีเหลืองอ่อนจนถึงแดงอ่อนปนน้ำตาล มีตารวมสีน้ำตาลเข้มถึงดำ อกมีสีน้ำตาลเข้ม ข้างอกด้านหน้าใกล้ส่วนหัวมีสีเหลือง ส่วนหลังของอกมีสีเหลืองอ่อน ส่วนท้องปล้อง 1-2 มีสีน้ำตาลเข้ม ด้านหลังของปล้องมีสีเส้นสีเหลืองแคบในปล้อง 1 และกว้างในปล้อง 2 ปล้อง 3 และ 4 มีสีเหลืองอ่อน ยอเว้นเส้นระหว่างปล้อง และจุดรูปสามเหลี่ยมที่ฐานปล้องตรงส่วนกลางของปล้อง 3 และบางครั้งก็พบที่ปล้อง 4 ด้วย มีสีน้ำตาลเข้ม ปล้องใกล้ปลายท้องมีสีน้ำตาลเข้ม อาจจะมีแต้มสีเหลืองอ่อนที่ด้านบนปล้อง 5 ลำตัวยาว 15-22 มิลลิเมตร ข้อควรระวังในการดัดแปลงรูปต่อหัวเสือดอยจากตัวอย่างที่มาจากประเทศเพื่อนบ้านทั้งจากชวาและฮ่องกงจะเป็นต่อหัวเสือคนละชนิดย่อยกันกับที่พบในประเทศไทย ผู้เขียนได้พบต่อหัวเสือดอยบินมาหาแสงไฟที่เปิดไว้ในป่าที่เวียงป่าเป้า จังหวัดเชียงราย และเห็นพฤติกรรมของต่อตัวหนึ่งซึ่งมาคาบผีเสื้อกลางคืนไปต่อหน้าต่อตา ดังแสดงในภาพ แม้ว่าต่อหัวเสือดอยจะหากินเหยื่อตอนกลางคืน แต่ผู้เขียนก็ยังพบต่อชนิดเดียวกันนี้ออกบินกินน้ำตามที่ชื้นแฉะใกล้ลำธารในเวลากลางวันด้วย
        อนี่งต่อหัวเสือดอยชนิดย่อยที่มีอกดำ (พบในอินเดียถึงทางใต้ของจีน เข้าใจว่าเป็นชนิดย่อยที่พบในฮ่องกง และอินโดนีเซีย) มีรายงานว่ามีการติดไปกับสินค้าไปถึงทางใต้ของฝรั่งเศสเมื่อ 4-5 ปีที่ผ่านมาและปรับตัวกลายเป็นแมลงที่เป็นศัตรูทำลายผึ้งทางใต้ และทางตะวันตกของฝรังเศสในปัจจุบัน
back to Subfamily Vespinae